گریز از روستا...چرا؟


نسرین کاری - در اولین سرشماری ایران (1335) کمتر از یک سوم جمعیت در مناطق شهری زندگی می کردند و تا دو سرشماری بعد از آن بیشتر جمعیت ایران در مناطق روستایی ساکن بودند. در نزدیکی سال 1360 بود که سهم جمعیت ساکن در نقاط روستایی و شهری برابر شد و بعد از آن همواره جمعیت نقاط شهری بر روستایی برتری کمی داشته است. به طوری که در سرشماری 1390 بیشتر از 70 درصد جمعیت ایران در نقاط شهری ساکن بودند. طبق آمار سرشماری سال ۹۵ در این ۵ سال  خشکسالی‌ها در این مدت اثر گذاشته و سبب مهاجرت از روستا و شهرهای مرزی خراسان جنوبی شده است و جمعیت به حاشیه شهرها پناه برده‌اند.

بحرانی به نام “تشنگی”

شدت و حجم خسارت های کم آبی و روند فزاینده آنها در خراسان جنوبی به گونه‌ای است كه باید تدابیر موثرتر و اساسی تری به خصوص برای پیشگیری از وقایع کم‌آبی انجام شود.
متاسفانه در خراسان جنوبی درباره  کم آبی در خشكسالی‌های گذشته به صورت مقطعی عمل شده و استفاده از راهكارهای كوتاه مدت آبرسانی به هیچ وجه كافی نبوده و جای برخورد جامع و همه جانبه همچنان خالی است.هم اکنون روستائیان خراسان جنوبی با بحرانی به نام “تشنگی” روبرو هستند و خشکسالی های 18 ساله اخیر امان روستائیان استان را بریده؛ بطوریکه به قول مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب روستایی خراسان جنوبی اکنون  171 روستای خراسان جنوبی آبی برای نوشیدن ندارند و تمام چشم امیدشان به تانکر های آبرسانی است و گاهی با تلاش مضاعف مسئولان، تاخیر  آبرسانی جان روستائیان را به لب می‌آورد.

کمبودها و جاذبه های شهری از عوامل مهاجرت جوانان روستایی

اما کمبود مدارس در دوره های بالاتر تحصیلی آموزش و پرورش و جاذبه های شهری، و کمبود امکانات مورد نیاز جوانان عاملی برای مهاجرت روستائیان مخصوصا جوانان است. یک کارشناس اجتماعی زرق و برق شهری را عاملی مهم در مهاجرت روستاییان به شهر می داند. وی با بیان اینکه زندگی روستائیان در شهر به دلیل نداشتن تحصیلات، دانش، تخصص و تفاوت فرهنگی معضلات اجتماعی را به مراتب افزایش می دهد، اظهار کرد:  این گروه از افراد به دلیل نداشتن بنیه مالی کافی و مشکلات دیگر به ناچار در حاشیه شهرها زندگی می کنند که این به نوبه خود معضلاتی مانند اعتیاد، فقر، فحشا و گرایش به مشاغل کاذب را رقم می زند. کرمی ادامه می دهد:
رویای زندگی در شهر نوعی بلاتکلیفی را برای مهاجران روستایی فراهم می کند که برای رفع این موضوع باید برنامه ریزی و چاره اندیشی مناسبی شود. وی خاطرنشان می کند: بر این اساس ایجاد اشتغال و ارائه امکانات دیگر به تفکیک هر روستا مقرون به صرفه نیست اما با تجمیع روستاها می توان بسترهای لازم را برای ماندگاری روستاییان فراهم کرد.

 متوسط بارندگی در 10 سال گذشته فقط 100 میلیمتر !

دبیر کارگروه علمی، پژوهشی مجمع عالی بسیج و مسئول خانه نخبگان بسیج علمی خراسان جنوبی عنوان کرد: از ۳ هزار روستای در استان یک هزار و ۵۰۰ روستا به علت نبود آب و مشکلات آبی خالی از سکنه شده است.
خاشعی با ‌اشاره به بحران آب در خراسان جنوبی  افزود:  چالش‌های آب در خراسان جنوبی زیاد بوده و لزوم احداث کارخانه آب‌شیرین‌کن در استان ضروری است. وی با بیان اینکه خراسان جنوبی هم‌اکنون دچار خشکسالی شده و با کمبود جدی آب مواجه است افزود: این استان در کمربند خشک کره زمین قرار دارد و متوسط بارندگی طی 10 سال گذشته در استان 100 میلیمتر است . به گفته وی بحران آب را فقط  روستائیانی درک می کنند  که آب برای خوردن نداشته و چشم انتظار‌تانکرهای آبرسانی هستند. وی بیان کرد: در خراسان جنوبی 170 میلیون متر مکعب کسری آب داریم که به دنبال بحران آب، خالی شدن روستاها را شاهد هستیم در چند سال اخیر شاهد بیشترین مهاجرت‌ها بوده‌ایم.

“خشکسالی” روستائیان مرزی را به حاشیه شهرها کشانده است

مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان جنوبی هم بیان کرد: طبق آمار سرشماری سال ۹۵ در این ۵ سال  خشکسالی‌ها در این مدت اثر گذاشته و سبب مهاجرت از روستا و شهرهای مرزی خراسان جنوبی شده است و جمعیت به حاشیه شهرها پناه برده‌اند.سنجری با بیان اینکه خراسان جنوبی به لحاظ شاخص جمعیتی اگر چه یک درصد جمعیت کشور را در بر گرفته اما از نظر وسعت 10 درصد گستره کشور و با وجود داشتن 460 کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان باید از امنیت و سلامت کامل برخوردار باشد و اگرچه این امنیت وجود دارد اما اگر توجه نشود و مهاجرت‌ها افزایش یابد مردمی در روستا وجود نخواهند داشت که بتوانند از مرزها دفاع کنند.وی با بیان اینکه هدف گذاری ما در استان بر روی طرح  توسعه روستا است که در این راستا 22 روستا هدف‌گذاری شده است افزود: خروجی اشتغال نتیجه حمایت از تولید است و در خراسان جنوبی در حوزه تعاون ظرفیت داریم اما بخش مظلومی است که امیدواریم زمینه توسعه خراسان جنوبی هرچه زودتر فراهم و دغدغه اصلی مردم که همان معیشت و اشتغال است برطرف شود.

۴۷ درصد از روستاها به دلیل نبود آب خالی از جمعیت شده‌اند


مدیرعامل آب منطقه‌ای خراسان جنوبی هم با اشاره به روند مهاجرت از ۷۰ درصد روستاهای استان عنوان کرد:  ۴۷ درصد از روستاها به دلیل نبود آب خالی از جمعیت شده‌اند.حسین امامی افزود: با توجه به بارندگی‌های کم و تبخیر بالا وضع خراسان جنوبی به سمت بحران کشیده شده است.وی بابیان اینکه هم‌اکنون ۲۳ دشت محدوده بحرانی و ممنوعه در استان وجود دارد، افزود: شهرستان‌های بشرویه، طبس، سرایان و فردوس به لحاظ بارندگی بیش‌ترین مشکلات را دارا هستند.امامی با اشاره به آبدهی قنوات استان، اظهار کرد: آبدهی قنات‌ها در خراسان جنوبی ۲۰۰ میلیون مترمکعب است. امامی ادامه داد: در این راستا ۳۸ میلیارد تومان اعتبار از صندوق توسعه برای خراسان جنوبی منظور شده است.مدیرعامل آب منطقه‌ای ادامه داد: همچنین ۱۰ درصد از محل اعتبارات استانی در اختیار آب و فاضلاب روستایی استان قرارگرفته است.

تکرار 18 ساله مشکلات بخش مرکزی بیرجند


یکی از اعضای شورای بخش مرکزی بیرجند نیز با بیان اینکه در حاشیه شهر هر روز مدیریت دچار بحران می‌شود اظهار کرد: در یکی از حاشیه‌های شهر بیرجند در یک بازه زمانی رشد 600 درصدی جمعیت را شاهد بودیم و 18 سال است که این مشکلات بخش مرکزی تکرار می‌شود اما گوش شنوایی برای رفع آن وجود ندارد.به گفته مسعود پورصدری در سال‌های آینده شاهد مهاجرت‌های بیشتری به حاشیه‌های شهرهای استان مخصوصاً بیرجند خواهیم بود که خالی شدن مدارس در روستاها تأیید کننده این موضوع است.وی اظهار کرد: خالی شدن روستاها از سکنه تهدیدی جدی و ملی است و برای پیشگیری از مهاجرت‌ها باید کار اساسی و پژوهشی انجام شود و از طرفی خشکسالی‌ها بر مهاجرت‌ها دامن زده است که باید نظرات کارشناسی انجام گیرد و تدابیری اندیشیده شود.پورصدری افزود: برای اقتصاد در روستاها باید پیش‌بینی لازم شود همچنین اگر فکری برای مبارزه با آفت سرشاخه‌ها نشود به زودی درختان با قدمت چندین ساله در روستاهای استان را از دست می‌دهیم.
خشکسالی باعث افزایش مهاجرت روستاییان خراسان جنوبی به شهرها شده است
نماینده مردم سربیشه و نهبندان روستاییان  با بیان اینکه به دلیل نداشتن توان مالی برای خرید مسکن در مرکز شهرها، بیشتر در حاشیه و یا روستاهای اطراف شهرهای استان ساکن شده اند. افزود: افزایش نجومی جمعیت روستاهای اطراف شهر بیرجند خود نشان دهنده روند افزایش مهاجرت در سالهای اخیر است.وی عنوان کرد: باید با ایجاد زیرساختها، زمینه ماندگاری مردم در روستاها فراهم شود.وی بیان کرد: علاوه بر کم آبی و خشکسالی، بیکاری نیز در مهاجرت روستائیان تاثیرگذار است، باید دولت ایجاد مشاغلی با نیاز آبی کم را در روستاها ترویج کند.افضلی عنوان کرد: در شهرستان های سربیشه و نهبندان، معادن زیادی وجود دارد، با فرآوری مواد معدنی می توان اشتغال زیادی برای جوانان ایجاد کرد.وی ادامه داد: باید زیرساختهای مختلف از جمله برق، گاز، جاده، آنتن دهی تلفن همراه و تلویزیون در روستاها فراهم شود.


روستاهای خراسان جنوبی امنیت محور هستند


وی عنوان کرد: براساس طرح آمایش سرزمینی 237 روستا از مجموع 500 روستای شهرستان نهبندان خالی از سکنه شده است.طبق اطلاعات موجود این طرح هنوز نهایی نشده و مراحلی تکمیلی را سپری می کند. نماینده مردم سربیشه و نهبندان با تاکید بر اینکه روستاهای خراسان جنوبی امنیت محور است، اظهار کرد: با مهاجرت جمعیت روستاها امنیت استان خدشه دار می شود.
(Ava.news12@gmail.com)