آنکس که عاجز از خلق لحظه هاست معلول است

ریزگردها و نفوذ گرد و غبار خطر جدی برای محیط زیست استان

نسرین کاری - طی چند سال گذشته به علت  تخریب محیط زیست و مراتع نفوذ گرد و غبار و ریزگردها در خراسان جنوبی  تشدید شد و این یک تهدید جدی برای مردم و زیستگاه حیوانات است و در همین مدت دامنه گسترش بادهای 120 روزه منطقه زابل در سیستان و بلوچستان به شهرستان های نهبندان، سربیشه و همچنین بیرجند رسیده است.  اولویت در این حوزه برای بقا بیابان زدایی است. این آلودگی ها و ریزگردها، (معصومه ابتکار) رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست کشور را بر آن داشت تا  25 تیر 95 از اداره کل حفاظت محیط زیست استان ارائه آمار و منشا ریزگردها را درخواست کند. اکنون بعد از گذشت دو سال نه فقط وضع بهتر نشده، بلکه محیط زیست استان را با خطر جدی روبرو کرده است.

خشکسالی های پی در پی، گرد و غبار و ریزگردها را در استان تشدید می کند

پرویز آرامنش؛ مدیر کل محیط زیست استان در این مورد عنوان می کند: از وقتی ابرهای باران زا کمتر به میهمانی آسمان خراسان جنوبی می آیند سال به سال بر آثار خشکسالی افزوده می شود که از جمله عواقب آن بحران بی آبی در ابعاد مختلف است. وی خاطر نشان می کند: از عواقب بحران بی آبی که در این سال ها شدت بیشتری هم یافته است هجمه ریزگردها و گرد و خاک است تا آن جا که به جای ابرهای سیاه
باران زا در بیشتر وقت ها به ویژه همزمان با وزش بادهای 120 روزه سیستان که در این سال ها به 170 روز هم افزایش یافته است، شاهد سایه غباری گسترده از گرد و خاک بر سر این استان هستیم. به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست در سرفصل های ملی هر سال برای موضوع ریزگردها بودجه هایی مصوب می شود که به طور حتم از این محل باید منابعی را بگیریم اما چون
استان هایی مانند خوزستان و سیستان و بلوچستان دارای وضع وخیم تر از خراسان جنوبی هستند ابتدا این استان ها در اولویت قرار دارند به همین دلیل تا بودجه های ملی این سرفصل ابلاغ نشود، نمی توان اعلام کرد چقدر برای خراسان جنوبی در نظر گرفته شده است.

ریزگردها مهمترین عامل آلودگی  هوای خراسان جنوبی است

آرامنش، علاوه بر فقر منابع آب های زیرزمینی، بحران و تنش آبی، پراکندگی نامناسب زمان بارش، تبخیر بالا و ادامه 18 ساله خشکسالی را در این ارتباط موثر می داند.
وی گسترش پدیده بیابان زایی، فرو نشست زمین در تعدادی از دشت ها، افت شدید سفره های آب زیرزمینی، نبود امکان توسعه صنعتی و کشاورزی را از جمله دیگر تهدید های زیست محیطی  عنوان می کند. به گفته وی ریزگردها، مهمترین عامل آلودگی هوای استان است و تاکید می کند: با این وجود ادامه روند خشکسالی ها و از بین رفتن پوشش گیاهی در اراضی مرتعی، استان  را در آینده با مشکل جدی به لحاظ افزایش روزهای تحت تاثیر ناشی از طوفان های گرد و غبار روبرو خواهد کرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان با اشاره به اینکه اکنون تعداد دو ایستگاه پایش کیفی هوا در استان مستقر شده است، عنوان می کند: یکی از ایستگاه ها در مرکز استان ذرات ۱۰ میکرون و برخی گازها را پایش می کند و دومی در شهرستان نهبندان مستقر شده و ذرات ۵.۲ میکرون را اندازه گیری  می نماید.

پالایش آلاینده های زیست محیطی دقیق رصد می شود

 مهدی اله‌پور، معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست نیز اظهار می کند: از زمان تشکیل استان کارهای خوبی در خصوص ریزگردها انجام شده است،آزمایشگاه های آلاینده هوا، سنجش آالاینده،  فاضلاب و آب و آزمایشگاه آلاینده های صوتی و آلاینده میکروبی  فعال شده اند و صنایع موجود در استان پالایش می شود و در صورت نیاز تذکر به واحد آلاینده داده
می شود. وی یادآور می شود: طبق ارزیابی عملکرد سازمان مدیریت برنامه ریزی کشور ، حفاظت محیط زیست استان در سال 96 رتبه پنجم ارزیابی عملکرد سراسر کشور را به خود اختصاص داد که نشانگر این است سازمان پویا و فعالی داریم. وی می افزاید: اما از سال 90 با بررسی هایی که انجام شد ایستگاه پایش کیفی هوای شهری با وظیفه سنجش آلاینده های ترافیکی و ریزگردها برای استقرار در شهر بیرجند الزامی تشخیص داده شد و دستگاه خریداری و نصب شد. وی از جمله کارهای لازم قبل از بروز خشکسالی و ایجاد گرد و غبار؛ جمع آوری هرز آب ها و آب باران برای استفاده در مواقع لزوم، ساخت کانال ها و هدایت نهرها و رودخانه ها به مناطق مستعد خشکسالی، استفاده بهینه از منابع آب، اصلاح الگوی مصرف  آب، استفاده از محصولات  کم آب بر و مقاوم به خشکسالی، جلوگیری از حفر چاه های غیر مجاز، استفاده بهینه از منابع آبی، اجرای طرح نهال کاری و مدیریت جنگل های دست کاشت، اجرای طرح مدیریت هرز آب، احداث بادشکن بر روی تپه های ماسه ای عنوان  می کند.
وی ادامه  می دهد:  خراسان جنوبی با 151 هزار کیلومتر مربع مساحت، دومین استان بیابانی کشور است که توجه مسئولان در پایتخت به استان بسیار کم است و با توجه به اینکه خراسان جنوبی جزو استان های بیابانی است اما این پدیده در اولویت استان قرار نگرفته است.

تثبیت کانون های فرسایش بادی از شدت توفان شن می کاهد

وی  یادآور می شود: هر اندازه بتوانیم کانون های فرسایش بادی را در استان مهار و تثبیت کنیم از شدت توفان های شنی کاسته می شود.  قطع درخت، کندن بوته و تخریب جنگل توسط مردم خیلی می تواند آسیب زا باشد.
این مسئول عنوان می کند: خراسان جنوبی برای رفع  چالش های یاد شده نیاز به توجه ویژه دولت، مسئولان و نمایندگان مجلس برای تامین اعتبار ویژه دارد. وی  تاکید می کند:  با افزایش دامنه نفوذ گرد و غبار و مشکل آلودگی هوا و چالش های زیست محیطی ناشی از آن با توجه به کمبود آب، فقر پوشش گیاهی، تهدید کشاورزی خالی شدن روستاها از جمعیت در خراسان جنوبی شاهد هستیم. معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی، کاهش و کمبود پوشش گیاهی ناشی از خشکسالی را یکی از دلایل وقوع گرد و غبار در استان دانست و می افزاید: تخریب مراتع به واسطه چرای بی رویه دام و کم توجهی مردم محلی به پوشش گیاهی منطقه نیز از دیگر دلایل آن است.

محیط زیست استان بکر
 و در نوع خود منحصر به فرد است

اله پور با اشاره به اینکه محیط زیست استان بکر و دست نخورده و در نوع خود منحصر به فرد است، می افزاید: سه پناهگاه حیات وحش تحت مدیریت در استان پراکنده است. مناطق شاسکوه ، درمیان ، سربیشه ،  نایبندان  و طبس در سطح ملی مشهور هستند. معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی با اشاره به اینکه میانگین بارندگی در شهر بیرجند طی 25 ساله گذشته تنها 111 میلیمتر بوده، یادآور می شود: براساس میانگین سرزمین هایی که زیر 250 متر بارندگی داشته باشند مناطق خشک محسوب می شوند. وی خاطر نشان می کند:  این کاهش آب در بافت خاک ریزگردها را تولید می کند و سبب آلودگی زیست محیطی  شده است. اله پور ابراز تاسف می کند: مراتع و بیابان های وسیعی در استان داریم که اغلب پوشش گیاهی فقیری دارند لذا وقتی هم آب در خاک نداریم و نبود پوشش گیاهی و فقیر بدون مرتع آن را تشدید می کند که کانون گرد وغبار به وجود می آورد و فعال می شود.

28 کانون فرسایشی فعال در استان داریم

وی خاطر نشان می کند: براساس کار تحقیقاتی منابع آبخیزداری و اداره محیط زیست استان  28 کانون فرسایشی فعال در استان داریم که شهرستان های بشرویه ، فردوس و سرایان بیشتر کانون ها و حوزه کوهستانی از جمله قاین و بیرجند رده پایین تری را دارند. اله پور با بیان اینکه  نتیجه گیری می کنیم گرد و غبار موجود در خراسان جنوبی منشا داخلی است، تاکید می کند: منشا گرد و غبار داخل استان مشخص شده و اینجاست که به همت مدیران استانی و حمایت مردم برای مدیریت کانون های گرد و غبار بیولوژیک  و غیر بیولوژیک نیاز داریم. وی ادامه می دهد: برای ترمیم سرزمین های تخریب شده نیازمند اعتبارات خاص هستیم تا پوشش گیاهی و مدیریت دام ترمیم و بهینه شود. وی بیان می کند: مهمترین پروژه مدیریت بیابان زدایی، احیای آبگیرها و روان آب های سطحی است تا از هدر رفت آب جلوگیری شود وگرنه آینده استان ما بسیار خطرناک خواهد شد.

شعار سال 97 محیط زیست “نه به پلاستیک”

وی تفکیک زباله ها از مبدا را یکی دیگر از راهکارهای حفاظت محیط زیست دانست و خاطر نشان می کند: اگر این حرکت در استان فرهنگسازی و نهادینه و نظارت شود از پدیده زباله گردان که هم به سلامت خودشان صدمه می زنند جلوگیری شده و هم به محیط زیست استان کمک کرده ایم. وی استفاده از نایلون و کیسه پلاستیکی را یک سنت غلط عنوان می کند و می افزاید: شعار سازمان محیط زیست در سال 97 “نه به پلاستیک” است که  امیدواریم فرهنگسازی شود و کیسه های کاغذی و پارچه ای  جایگزین  پلاستیکی شود.